Archive for the ‘Idazkiak’ Category

h1

Regards croisés sur le patrimoine

2010/03/01

Photo Dany Laborde

Dans ces articles voici deux des textes écrits par Koldo Amestoy pour accompagner six photographies choisies parmi des clichés sélectionnés pour l’exposition “Regards croisés sur le patrimoine” organisée par la ville de Bayonne – lien. Photos et textes donnent lieu à une exposition jusqu’au 28 mars devant le théâtre de Bayonne, place de la Liberté.

“Sitôt le seuil franchi, la porte du château s’est refermée derrière elle. Et la dame en noir longe le mur d’enceinte. Elle ne l’a pas entendue s’approcher. Elle ne l’a pas vue s’avançant vers elle, babines retroussées, crocs ruisselants de salive, yeux plissés, poils hérissés, oreilles dressées… Elle frissonne soudain, mais il est trop tard. Elle continue à descendre la rue, lentement avalée par la nuit féline.”

“Ataria pasa bezain laster, jauregiko atea hetsi zaio bere gibelean. Eta beltzez jantzitako anderea harresi ondotik abiatu da. Ez du entzun hurbiltzen. Ez du ikusi hurrantzen ari zaiola, ezpainak bildurik, letaginak blai, begiak zimurtuak, ileak xut xuta, beharriak tente… Ikaratzen da bat-batean, baina berantegi da. Beti karrikari behera doa, poliki poliki katu-antzeko gauak iresten ari duelarik.”

h1

Ondareari begirada gurutzatuak

2010/03/01

Argazkia / photo : Fabrice Maigniez

Artikulu hauetan hona hemen, Baionako herriko etxeak “Ondareari begirada gurutzatuak” erakusketarako baztertu zituen argazkietarik sei hautatu ditu. Eta Koldo Amestoy-ek hauek “laguntzeko” idatzi dituen sei testuetarik bi agertzen dizkigu hemen. Argazki eta idazkiak, Baionako antzoki aitzinean, Askatasuna plazan erakutsiak dira. Esteka

Ezustean agertu zaigu hemen. Zerutik jautsia omen. Eta pista gainean finkatzea uste zuelarik, mekanika hegalari hau errekako urazalean lurreratu da. Horrela aurkitu dugu, argiak oro pizturik distiratsu. Eta egun guzitik ez da mugitu.
Biharamunean, hurbildu gatzaizkio. Batzu hegal gainera upatu. Hor, bi lagun urraska ausartu dira. Gero, mutil gazte bat bere skateboard-ean beste ibaiertzera buruz abiatu da.

Elle a débarqué chez nous par hasard. On dit qu’elle est arrivée par les airs. Et croyant se poser sur une piste, cette machine volante aurait atterri sur la rivière. On l’a découverte ainsi, brillant de tous ses feux. Et elle n’a pas bougé de la journée.
Le lendemain, on s’en approche. Certains grimpent sur son aile. Là, deux gaillards osent quelques pas. Puis, un jeune gars s’élance sur son skateboard vers l’autre rive…

h1

Ez dugu ziloa ikusiko, baina barnera erortzerakoan…

2008/09/30

Argazkia / Photo : Gilbert Glère
(Idazki / kronika)

So egizu aitzinera eta anda hortik, beti inguruetara begira, ametsetan egon gabe !” Hainbat aldiz entzun dugu hori, bidesketan gaindi gindoazela, edo karriketan zehar, ondotik genuen akulatzailearen ahotik. Zilo batera erortzeko hirriskuan bagina bezala eta hori gogoan, beti aurrera begiratu behar. Ondorioz, honek gure gogoan utzi digu, horrelako duda bat : bide bazterrik ez delako ustea… Ezer ikustekorik gabe… Ez jende, ez inguru, deus.
Urteekin, ibilera horrek markatu gaitu eta makurtu ere. Orain burua, lepoa eta espaldak, denek gorputz ale bakar bat osaturik, oro soldaturik bezala gabiltza. Usaia txarrak eman dizkigu ere : bizikidetasun izpirik gabeko zakur galdu baten itxurarekin, bakarrik eta soilik gure bidetik joaten gara, begirada okertu barik, nehor ez bagenu sekula gurutzatzen bezala. Herritar batek erran lezake, gure izaiteaz lotsa garelako, gordeka ibili behar dukegula, besteak ikusi ez gaitzan… Edo besteak soegiten digula, ikusi ez dezagun ! Gogoa bakean izateko, aments ? Anartean, ikusi nahi ez dugun bizitza, egunero aldatzen ari zaigula, ez gara konturatzen ere…
Baina ohartu naiz, errebeldeak ere baditugula gure inguruan. Eta ni, haietako bat naizela uste dut. Errexki ezagutuko gaituzu, autoz, bizikletez edo oinez, inguruak begiratuz lasaiki goazen horietarikoak gara gu. Beharbada, topatuko dugun ziloa ez dugu azken mementoan baizik ikusiko, baina barnera erortzerakoan, hori bai, irudi ederrak eta amets zoragarriak pasako zaizkigula gogotik… Hortaz segur naiz.
Hori hala bada halabiz, hala ez bada halatsu !
(Argazkia/photo : Gilbert Glère)

h1

Bizirik irauteko ? Lotsa baztertu eta itxura eman behar

2008/08/30

Argazkia / Photo : Gilbert Glère
(Idazki / kronika)

Ezagutzen dut gizon bat, egunero inguruak kurritzeko usaia duena, eta bide batez, hainbat puska biltzeko ohidura. Herrietako merkatu, feria eta azoketako saltzaileek ezagutzen dute. Eskualdeko jatetxeetakoek ere bai. Ibili baitzen bakoitzari aitortzen, bere familiarekin nola bizi zen, eta zer egiteko asmoa zuen. Eta denek onartu : lagunduko zutela.
Geroztik, goizeko saltzapenak bukatzerakoan, merkatariek saldu ezina, fruitu, barazki, gasna, haragi, ogi, gozoki edo beste, kartoin batzuetan garbiki altxatzen dute, eta xoko batean ematen.
Eguerdian agertzen zaie gure gizona. Iepako batez agurtu eta baztertutakoak harturik, goraki eskertuz urruntzen da. Bere motoaren gibeleko karroan eman, motorra pitz eta segi aitzina.
Arratsalde hastapenean, ostatuen sukalde gibelaldera doa. Sukaldari eta langileek utzi dizkioten janari soberakinak, platera batean hedatu eta hau ongi estalirik, urruntzen da.
Berantago, inguruko auzoak kurrituko ditu, laborarien sasoineko uzta bilketa lanaren ondotik, bildu ezinak eta berexiak bere kutxan kargatzeko. Haratago, herritarrek bide hegian utzitako hainbat altzari, muble, arropa edo beste puska eramanen du ere, eta etxera ekarriko.
Bere etxea ? Jauregi idurikoa da, behar bezala hornitua. Familia ? Bere ama, emaztea eta zazpi seme-alabek osatzen dute. Guziak osasun onean dira eta ongi beztituak. Bere motoaz gain, auto bat, furgoneta bat eta bizikleta andana bat dauka. Eta zer gehiago ? Berak, jauregizainaren itxura ederra duela. Besterik ez !
Hori hala bada halabiz, hala ez bada halatsu !

h1

Nous ne verrons pas le trou, mais en tombant dedans…

2008/07/11

Argazkia / Photo : Gilbert Glère

(Texte / chronique)

“Regarde donc devant toi et avance, au lieu de traîner à regarder autour de toi et de rêvasser !” Nous avons maintes fois entendu ces propos d’un adulte nous accompagnant sur les chemins ou sur les trottoirs de la ville.  Comme si, risquant de tomber dans un trou, et ceci en mémoire, nous devions toujours lorgner devant nous. Et cette pratique, nous a laissé comme l’impression qu’il n’y a pas de bord de chemin… Qu’il n’y a donc rien à voir… Pas de gens, pas de paysage, rien.
Avec les années, ce comportement nous a marqué, déformé même. Puisque notre tête, cou et épaules sont désormais soudés en un seul élément. Ainsi, nous avons pris de mauvaises habitudes : nous allons seuls et solitaires sur notre chemin, comme ces chiens errants désespérés, qui vont sans un regard sur les côtés, comme si nous n’avions plus l’occasion de croiser personne. Un témoin pourrait dire que c’est comme si nous avions honte de notre existence et que nous voulions nous cacher pour que l’autre ne nous remarque pas…. Ou que nous ne voulions pas voir que notre prochain nous regarde ! Pour avoir l’esprit en paix, sans doute ? Sans nous rendre compte que nous croisons la vie et ses changements, ses bouleversements…
Mais j’ai observé qu’il y a des rebelles parmi nous. Et je crois être de ceux-là. Vous nous reconnaîtrez aisément :  nous sommes de ceux qui vont en voiture, à bicyclette ou à pied, en regardant paisiblement et tranquillement autour de nous. Peut-être que nous ne découvrons le trou qu’au dernier moment, mais je sais qu’en tombant dedans, de belles images et des rêves magnifiques défileront alors dans notre tête… De cela j’en suis sûr, et ravi par avance.

h1

Azken mohikano, ala ?

2008/06/18


Argazkia / photo : Sculpture de Guanes Etxegarray

(Idazki / kronika)


Bere herrian, “azken mohikano” ala ?
Ezagutzen dut jende bat, “azken mohikano” senditzen dena. Ez da, herrian beste nehor ez duelako berarekin, edo bere arrazako azkena delako… Ez ! Hori hala balitz bederen ! Jendea badauka inguruan, baina herritarrik ez du. Ez baitira beren herriko mintzaira eta kultura galtzera uzten eta ahanzten ari dutenak baizik. Hots, beren izate propioaz husten ari direnak. Eta zer bilakatzeko, aments ? Gure lagunak, jasan ezina du…
Bere beharria zorroztu duen egunean, eta beste era batez entzuten jarri denean, konturatu da bere lantokian, auzoan, eta etxean ere, ez duela bere mintzaira guttitan baizik entzuten, eta ondorioz, ez dituela egunean, euskaraz elekatzeko paradatxo bakar batzu, besterik ez… Nora goaz horrela ? Gure lagunak, jasan ezina duenez, iharduki behar duela eta…
Ohartu da ere, ohidurak, erritoak, ekitaldiak, lehengoak eta gaurkoak baztertzen dituztela. Beraienak ez balira bezala. Euskal memoria miresgarriari, ixtorio herrikoieri, gogo biziari, jendeak ez du gehiago kasurik ere ematen. Ezazolkeriaz, alferkeriaz, ala ? Gure lagunak, ez du beraz bere sorterrian sekula gozatzen olerki, kontaketa, kantu, bertsu, erranzahar edo zirtorik… Tirrit. Jasan ezina duenez, iharduki behar eta, urrats bat eginen du…
Gela zolan, barraren ondoan, kalakan egon beharrean, sekula beharri bat, begi bat luzatu gabe gertatzen denari, aitzinatuko da kulturaren sustatzaile gisa, edo berdin, taula gainera iganen, euskararen aktore bezala, “lehen mohikano” izateko.
Hori hala bada halabiz, hala ez bada halatsu !

Le Journal du Pays Basque, Euskal Herriko Kazeta egunkarian, “Azken Hitza” zutaberako Koldok hilabetero idazten dituen euskarazko kronikatxoetarik bat.

h1

Non liburu, han bi buru

2008/06/11


2008.ko maiatzaren 31an, bigarren urterako, Euskal Kultur Erakundeak eta AEK antolatu nahi zuten diktaketarako testutxo bat eskatu zidatela, hauxe idatzi nien.
Udaberria gogoan nuela eta…
Iratxe neska gazteak, iratze landarearen gisa, bere burua altxatuz, besoak eta… hots, bere gorputz osoa biziari eta amodioari poliki irekitzen zuenez…
Xirilu lagunak aldiz, zurgin ofizioa ikasten ari zuela, bere “xiri luzea” zorroztu beharrez… Badakizu, Afrikarrek “le petit bâton noir” deitzen duten hori ?!…
Horra beraz, zer tintetan busti nuen nire luma, eta… :

NON LIBURU, HAN BI BURU
Iratxe eta Xirilu, eskolako lagunak ziren. Gero, neskak ikasketak segitu bazituen,
mutilak bere aitaren ofizioa, altzarigintza, hautatu zuen.
Egun batez, aita-semeei lan berezi bat manatu zieten. Bikote baten bigarren
egoitzan zurezko liburutegi bat eraiki behar zutela. Etxe hartara joan zirenean,
ikusi zituzten kartoietan nahas-mahas metatuak, mota eta neurri guzietako
liburuak. Altzaria egiteko, nolabait ordenatu beharko zituztela eta !
Baina nondik hasi, eta nola egin ?
Xiriluri bere laguna gogoratu zitzaion. Eta Iratxerekin harremanetan sarturik,biak hitzartu ziren. Iluntze batez, neskak bere etxean errezibitu zuen. Berantago,
zurginaren arrangura entzunik, aholku bat eman zion : altzaria egiten
hasi baino lehen, liburuak irakurri behar zituela, gainbegiratuz bederen…
Ofiziale gaztea une batez mututurik gelditu zen. Gero aitortu zion, ez zekiela
aski ongi irakurtzen eta. Neskak, berehala, irakasle izan zitekeela eta, eskaini
zion bere laguntza. Eta gure mutilak onartu.
Ondoko astean, Iratxek ongietorria eginik, etxeko liburutegiraino eraman
zuen. Eta erakutsi zion, familian aspalditik zeukatena : liburu handi bat, larruz
estalia, aldi berean irakurtzen eta idazten ikasteko erabiltzen zena. Ireki zuen poliki, hosto bakoitza izkinatik altxatuz, bestaldera itzuli, etzan eta laztanduz,
hainbat hizki, hitz, marrazki eta marraz hornitutako barneko orrialdeak
mutilari agertuz. Eta hortxe hasi zuen bere klasea.
Xiriluk neskaren ahotsa gozatu zuen, irakurketa hasi zuelarik. Eta loriatu zen,
bere erien artean arkatza harturik, lehen hitza paperaren gainean moldatu
zuelarik.
Segidako topaketa errito berarekin abiatu zuen Iratxek. Begitartea altxatu
eta liburua zabaldu. Mutila hurbildu zitzaion eta irakurtzen hasi, eri batez segituz,
hitz bakoitza perekatzen balu bezala.
Ondoko lerroak bere sudur puntaz segitzen zituen, musukatzen zituela iduri.
Neskak hitzez eta hotsez gidatzen zuen bitartean, ahapetik ari zen dena xeheki
pasatzen, deus ahantzi gabe. Eta biek irriz eta zoriontsu bukatu zuten
irakurketa saioa.
Ondotik, zurgin gaztea maizago joaten zitzaion etxera. Bere irakasleak ahal
zuen bezain usu, funtsean. Bazirudien, baten ikasteko goseak, eta bestearen
irakasteko errabiak elkartzen zituela, aldiro.
Berantago idazketa abiatu zuten. Xiriluk arkatz gorria eskuan, besondoak liburuaren
gainean finkaturik, gorputza makurturik, hizki eta mizkiak, hitz eta mitzak, ahal bezain poliki lotzen zituen.
Burua alde batera eta bestera kulunkatuz, mihia ezpainen artetik luzatuz,
paper azalean bere luma lerraraziz, intziriño batzuk botaka ari zen lanean.
Laster, mutil erne eta esku-trebeak ariketa guzietarako zaletasun ederra lortu
zuen. Iratxe poz-pozik zegoen eta Xirilu kontentago oraino.

Baina ikasketak tipustapast bururatu zituen gure zurginak: aitak atzeman
zuelarik behin bere semea, liburutegiko altzariaren lehen zirriborroa abiatzeko
ordez, zurezko ohako ttipi baten irudia marrazten ari…